web space | free hosting | Business Hosting | Free Website Submission | shopping cart | php hosting
affordable web hosting | Pets | web page hosting | web hosting | website hosting | web hosting service | web hosting | best web hosting

 
  طالري بابةت ئةدةبيات لينك ذنان کرصکاري طؤظار
 

 

بةشي سصهةمي تصبيني يةكي رةخنة طرانة لة سةر مةسةلةي ميللي

نوسيني لصنين:

دصوةزمةي ناسيؤناليستي "ثةيوةست بوون"

 

مةسةلةي ثةيوةست بوون  (assimilation) بة ماناي دةست هةلَطرتن لة تايبةت مةندي  ميللي ية كان و لةم ثةيوةندية دا بوون بة ميللةتصكي تر، ئاكامي خؤار و بان كردني بيرؤكةي ناسيؤناليستي بؤنديستةكان و هاو بيرةكانيان دةر دةخات. ئاغاي ليبمةن سادقانة و لة راستي دا كةوتوةتة ثةرة ثص داني ئةو فاكتانةي كة باون يا باشتر واية بلَين فر و فصلَي لة شصوةي بؤنديستةكانة دووبارةيان دةكاتةوة، ناو براؤ قسة لة يةك طرتوويي و ثصكةوة بووني كرصكاراني هةموو ئةو ميللةتانةي كة لة ولاَتصك دا ثصكةوة دةذين لة رصكخراوة يةكطرتووة كرصكاران دابة وصنةي "ضيرؤكي كؤني ثةيوةست بوون"بة بايةخةوة بينيوةتةوة. (ضاوصك لة بةشي كؤتايي وتاري سؤرنايا ثراودا بكةن).

ئاغاي ف.ليبمةن لة سةر بةشي كؤتاي وتارةكةي سؤرنايا ثراؤدا نةزةراتي خؤي دةر ئةبرصت و دةلَصت "لة ئاخر دا ئةطةر لة كرصكارصك ئةو ثرسيارة بكرصت كة سةر بة كام ميللةتة،دةبص وةلاَم بداتةوة: من كسصكي سؤسيال ديمؤكراتم".

ئةم بؤنديستة ئةمة بة نيهايةتي جؤرصك لة شؤخي دةزانصت. لة راستي دا بةم جؤرة قسة طالَتةجارانة و سةر قالَ كردني خؤي لة سةر مةسةلةي "ثةيوةست بوون" كة دذ بة دروشمصكي ديمؤكراتيكي شصلطيرانة و ماركسيستي نيشانة رةوي كراون، ناوةرؤكي بؤضونةكاني خؤي دةر دةخات. سةرمايةداري كة لة حالَي طةشة كردن داية دوو مةيلي مصذويي لة مةر مةسةلةي ميللي دةناسصت، مةيلي يةكةم، وةخةبةر هاتن لة بؤاري ذياني ميللي و بزوتنةوة ميلليةكان، تصكؤشان دذ بة هةموو جؤرة ستةمصكي ميللي و ثصك هصناني دةولَةتي ميللي ية. مةيلي دووهةم، طةشةكردني بةر بلاَو  (freguency) و هةر رؤذة لة زؤر بووني موناسيباتي نصو نةتةوةيي لة هةموو شكلَ و شصوازي خؤي دا، داروخاندني هةموو بةربةست و لةمثةرة ميلليةكان، ثصك هاتني يةكطرتوويي نصو نةتةوةيي سةرماية، ذياني ئابوري بة شصوةيةكي طشتي، سياسةت، زانست و هيتر.

ئةم دوو مةيلة، ياسايةكي طشتي دةورةي سةرمايةداري ية. يةكةميني تايبةت بة دةوراني ئةوةلَي طةشةكردني سةرمايةداري ية، كة بة سةر ئةم دةورةية دا زالَة و دووهةمين مةيليش تايبةتمةندي سةرمايةداري ثص طةيشتووة كة بةرةو ئالَ و طؤر لة شكلَي خؤي دا روو بة سؤسياليزم هةنطاو دةنصت. بةرنامةي ميللي ماركسيستةكان هةر دوو مةيلةكة لة جصطاي خؤي دا دةناسصت، ئةوةلَةن لة يةكسان بووني هةموو ميللةتصك وزمانةكان و ناياسايي بوون ورصطا نةدان بة هةموو جؤرة ئيمتياز دانصك لة ثةيوةندي بةم مةسةلةوة و (هةر وةها مافي دياري كردني ضارة نووسي هةر ميللةتصك بة دةستي خؤيان، كة دواتر بة جياواز باسي لص دةكةين) ثالَثشتي و لايةنطري دةكات: و هةر وةها لة سةر بنةماص ئةنتةرناسيؤناليستي و تصكؤشان و خةباتي لة ئاشتي نةهاتووي كرصكاران دذ بة تصكةلَ بوون و توش هاتنيان بة ناسيؤناليزمي بورذوازي، (تةنانةت ئةطةر ئةم ناسيؤناليزمة ثصطةيشتووتريني ئةوان بصت) ثشتيواني و لايةنطري دةكات.

لصرة دا ثرسيارصك دصتة ئاراوة: بانطةواز و هاواري ئةم بؤنديستةي ئيمة لة دذي "ثةيوةست بوون" ض ماناصةكي هةية؟ مةبةستي ئةو ناتوانصت ستةمي ميللي و ئيمتيازاتصك بصت كة ميللةتصكي دياري كراو لةوة بةهرةمةندة، ضونكة وتةي  "ثةيوةست بوون" لصرة دا بة طشتي بة هيض بيانوصكةوة جصطاصةكي نية، و هةموو ماركسيستةكان ض بة تاك و ض بة شصوةي طشتي و رةسمي، بص طومان و بة رووني بضوكترين توند و تيذي لة دذي ميللةتان و ستةم و نايةكساني ميللي يان مةحكووم كردوة، و لة ئاخر دا ئةم باوةرة كة لة نصو ماركسيستةكان دا بة طشتي جصطاي خؤي بيني وةتةوةكةوتووة بةر هصرشي بؤنديستةكان كة لة وتارةكةي سؤرنايا ثراودا بة رادةيةكي زؤر داكؤكيمان لة سةري كردووة  بةيان كراوة.

نة، ضي تر ناتوانن خؤيان لةوة طصل كةن. ئاغاي ليبمةن لة دذايةتي كردني مةسةلةي "ثةيوةست بوون" نة توند و تيذي لة زصهنص دا بووة، نة نايةكساني و نة داني ئيمتيازات. ئةطةر وا بصت دواي لابردني هةموو توند و تيذي صةك و هةر وةها هةموو نايةكساني يةكان هيض راستي يةكي تر لة تصطةيشتني مةسةلةي"ثةيوةست بوون" دا دةمصنصتةوة؟

بةلَص، بص طومان شتصك دةمصنصتةوة، ئةوةي كة دةمصنصتةوة، مةيلي بة جيهاني بووني مصذووي سةرمايةدارية لة تصك شكاندني و لابردني لةمثةرة ميللي يةكان، لة ناو بردني جياوازي ية ميللي يةكان و ثةيوةست بووني ميللةتةكان بة يةكتريةوة. مةيلصك كة بة تص ثةر بووني هةر دةهةصةك بةهصزتر و بةهصزتر خؤي نيشان داوة، كة يةكصك لة بةهصزترين عةواملَي طؤاستةوةي سةرمايةداري بةرةو سؤسياليزمة.

 ئةو كةسانةي كة يةكساني هةموو ميللةتصك و زمانةكان  بة رةسمي يةت ناناسن و ثشتيواني و لايةنطري لصيوة ناكةن و دذ بة هةموو ستةم و نايةكسانية ميللي يةكان خةبات ناكةن، ماركسيست نين، تةنانةت ناتوانن كةسصكي ديمؤكراتيش بن. كة لةمة دا هيض طؤمانصك نيية. بةلاَم طومانصكيش لةمة دا نيية، ئةوانةي كة بة نصوي ماركسيستةوة ماركسيستصكي ميللةتصكي تر بة بؤنةي لايةنطري كردن لة "ثةيوةست بوون" دةطرصتة ذصر جنصو دان و بص حورمةتي كردن، تةنيا ناسيؤناليزمصكي بةر ضاو تةنطة (فيليس تيةن). هةموو بؤنديستةكان و(هةر بةو جؤرةي كة بةم زووية دةبينين) ناسيؤنال سؤسياليزمةكاني ئؤكراين لةوانة ل.يؤركؤويض، دصنستصف و هاو بيرةكانيان، لة نصوان ئةم تاقمة ئينسانة نا لايةقة جصطايان دةبصتةوة.

 بؤ ئةوةي كة نيشان بدةين نةزةراتي بةرضاو تةنطانةي (فيليس تيةنة) ناسيؤناليزم تا  ض رادةصةك دواكةوتوانةية، سص جؤرة روو داو ناو لص دةبةين.

يةهودية ناسيؤناليزمةكاني روسي بة شصوةيةكي طشتي و بؤنديستةكان بة تايبةتي، هاواريان بةرز بوةتةوة كة ماركسيستة ئوسولَي يةكان (orthodox) لايةنطري "ثةيوةست بوونن"، و ئةمة لة حالَك داية كة بة ثص ئاماري بةيان كراو نيوةي خةلَكي 5/10 مصلصؤني يةهودي لة سةراسةري جيهان دا، لة جيهاني ثصشكةوتوو كة بةهصزترين هةل و مةرجي لة باريان بؤ "ثةيوةست بوون" لة خؤ طرتووة ذيان بة سةر دةبةن. لة حالَصك دا يةهودية ضارة رةشة لة ذصر ثص نراوةكان،  و دةست كورت لة مافي شارستانيةت (disfrenchised) لة روسية و طالصسيا دا لة ذصر ثص ثؤرؤشكويضةكان (روسي ة لةهصستاني)دا تصك شكاون، لة شوصنصك دا ذيان بة سةر دةبةن كة كةمترين هةل و مةرجي لة بار بؤ "ثةيوةست بوون" لة ثصشيان دا قةراري طرتووة، لة شوصنصك دان كة زؤرترين جياوازيةكان لة ذيانيان دا دةور دةبينصت و تةنانةت شوصني مانةوةيان دياري كراوة و بؤ نةفةراتيان لة بةشداري و ضالاكية كؤمةلاَيةتيةكان دا سنوريان بؤ داناون وتايبةتمةنديةكاني تري سةرنج راكصشي رذيمي ثؤريش كويضةكان لةوص دا هةموو كاتصك بةردةوامة.

كارل كائؤتصسكي و هةروةها ئؤتؤ باوصر دةلَصن كة يةهوديةكاني دونياي ثيش كةوتوو ضي تر ميللةت نين، ئةوان لة ئةساس دا "ثةيوةست بوون". يةهوديةكاني طالصسيا و روسيةش يةك ميللةت نين، بةداخةوة (نة بة هؤص تاوانبار بووني خؤيانةوة بةلَكوو بة هؤص كردةوةي ثؤريش كويضةكانةوة) هصشتا لة ثصطةي كاستصك ناو كؤمةلَطا دا ذيان بة سةر دةبةن. ئاواية حةكةمي صةت و بريار داني بص ئةم لاو ئةو لاي كةسانصك كة بص طومان بة مصذوي يةهوديةت شارةزاي يان هةية بةم شصوةية سةرنجي راستي يةكان دةدةن.

ئةم راستي يانة ضي دةسةلمصنن؟ ئةوةي كة تةنيا بةرضاو تةنطةكاني (فيليستين) و يةهودية دوا كةوتووةكان دةيان هةوصت رةو رةوةي مصذوو بةرةو دوا بةرنةوة، و ئةم رةو رةوةية نة لة هةل و مةرجي زالَ بة سةر روسية و طالصسيا بةرةو هةل و مةرجي زالَ بة سةر  ثاريس وة يا نيؤيؤرك بةرةو ثصش بةرن، بةلَكوو دةيانهةوصت  مصذوو بةرةو رؤذاني بةسةرداضوو بةرن بة تةنيا ئةمانة دةتوانن لة دذي ثةيوةست بوون هارت و هاوار وة رص بخةن.

باشترين يةهوديةكان، ئةوانةي كة لة مصذوي جيهان دا رصزيان لص طيراوة، طةورةترين رابةراني ديمؤكراسي و سؤسياليزميان بة جيهان ناساندوة، هيض كات لة دذي ثةيوةست بوون هارت و هاواريان وة رص نةخستووة. تةنيا ئةوانةي كة "رابردووي" يةهوديةتيان بة ترسصك تصكةلَ لةطةلَ رصزلصنان دا لة بةر ضاوة، لة دذي ثةيوةست بوون هارت و هاوار دةخةنة رص.

بؤ وصنة لة ئامارة موهاجرةت بؤ ناوةوةي ويلايةت يةكطرتوةكاني ئةمريكا، دةتوانرصت رايةكي طشتي بة نيسبةت طةشة كردني يةيوةست بووني ئةم ميلةتانة كة لة ذصر كاريطةري هةل و مةرجي ئيستاي سةرمايةداري ثصش كةوتوون مةزندة بكرصت. لة ماوةي دةهةي نصوان 1900-1891 ئؤروثا 3700000 نةفةر موهاجيري بؤ ئةمريكا ناردووة، لة ماوةي 9 سالَ لة نصوان 1909-1901دا ئةم موهاجيرانة بريتي بوون لة 7200000 كةس لة سةر ذمصري 1900 لة ئةمريكا دا 10000000 بياني ناويان لةوص سةبت كراوة. لة ثارصزطاص نيؤيؤرك بة ثص هةر ئةو سةرذمصريانة ثتر لة 78000 ئؤتريشي، 136000 بةريتانيايي، 20000 فةرانسةوي، 480000 ئةلَمانيايي، 37000 ضيك، 425000 ئيرلةندي، 182000 ئيتاليايي، 70000 لةهصستاني، 166000 كةس لة روسية (بة زؤرينة يةهودي)، 43000 سويدي و هيتر لةوص ذيانيان بة سةر دةبرد، كة جياوازية ميللي يةكان لصرة دا تصك دةشكصنص و ئةوةي كة لة بةراوةردة كردنصكي جيهاني و بة شصوةيةكي طةورة لة نيؤيؤرك دا روو ئةدات، دةتوانص لة هةر شارصكي طةورة و شارؤضكة سةنعةتيةكان دا ببين درصت.

هيض كةس لةوانةي، كة زيهنيان بة ثصش فةرزةكاني ميللي طةرايانة ثر نةبووةتةوة، ناتوانصت لةم مةسةلة تص نةطات، كة لةثةرة سةندني ثةيوةست بووني ميللةتةكان لة رصطاي سةرمايةداري بة ماناي طةورةترين ثصشكةوتني مصذوويي، داروخاندني نا بوصري و بةرضاو تةنطي ميللي لةو شوصنانةي كة طةشةيان نةكردووة بة تايبةت لة ولاَتاني دواكةوتوو وةكوو روسية داية.

 روسية و روانطةي خةلَكي روسيةي طةورة بة نيسبةت خةلَكي ئؤكراينةوة بصننة ثصش ضاو. جياواز لة ماركسيستةكان، شتصكي سروشتية كة هةر ديمؤكراتصكيش بة توندي دذ بة بص حورمةتي و ذصر دةستةيي بووني ئؤكرايينيةكان بصت و خؤازياري يةكساني لة هةموو بؤارةكان دا بؤ ئةوان  بن بةلاَم ئةم خةيانةتة بة سؤسياليزم و ئةم سياسةتة سايلؤحانة، تةنانةت لة روانطةي "ئامانجة ميللي يةكاني" بورذوازي ئؤكراينة كة هاورص يةتي و يةك طرتويي لة نصوان ثرؤلصتارياي ئؤكراين و روسيةي طةورة كة ئيستا لة ضوار ضصوةي سنوري ولاَتصك دان لاَواز بكةين.

ئاغاي لؤيؤركويض كة خؤي بة "ماركسيست" ناو لص دةبات (ماركسي داماو!)، سةرضاوةيةكي ئةم سياسةتة سايلؤحانةية.

ئاغاي يؤركويض دةنوسصت: لة سالَي 1906دا لة سةر وتةكاني سؤكؤلؤسكي (باسوك) و ولؤكاشويض (تؤضاثسكي) ثرؤلصتارياي ئؤكرايني بة تةواوي بوون بة روسي، و ثصويستيان بة  رصكخراوةيةكي جياواز نةبوو. ئاغاي يؤركويض بة بص هصنانةوةي تةنانةت يةك راستي كة ثةيوةندي بة باسة دياري كراوةكةوة بصت،  بة بؤنةي دةربريني ئةم بابةتةوة بة توندي هصرش دةكات سةر ئةم دوو كةسة و وةكوو شصتصك دةست دةكاتة شيوةن و طريان – و تةواوةن بة شصوةيةكي رووكةش، و سايلؤحانةترين و دواكةوتووانة ترين ناسيؤناليزم – كة ئةمة "شةرمةزاري ميللي ية"، "ضاو ثؤشي طردن لة مةسةلةي ميللي ية"، كة ئةم ثياوانة "لة نصوان ماركسيستةكاني ئؤكراين دا دوو بةرةكييان (!!) ثصك هصناوة، و.......

ئاغاي يؤركويض متمانةمان ثص ئةدات كة ئةمرؤذة سةرة راص "طةشة كردن و تص طةيشتن لة بؤاري ميللي ئؤكرايني، لة نصوان كرصكاران دا"، كةمينةصةك لة "كرصكاران" بة نيسبةت مةسةلةي ميللي تص طةيشتووي يان هةية، و ئةمة لة حالَصك داية كة زؤرينةيان، "ئيستاش لة ذصر كاريطةري فةرهةنطي روسي دان". ئةم برضاو تةنطة (فيليستيةن) ناسيؤناليزمة هاوار دةكات كة ئةركي سةر شاني ئيمةية، كة ثاشكؤي جةماوةر نةبين، بةلَكوو رابةري جةماوةر بين و ئامانجة ميللي يةكانيان (natsionina (spravaبؤ رون بكةينةوة و قسةيان لةطةلَ بكةين (دصزوين، س 89).

ئةم فاكت هصنانةوةي ئاغاي يؤركؤويض بة تةواوي بورذوا ناسيؤناليزمي ية. تةنانةت لة رؤانطةي خودي بوذوا ناسيؤناليزمةكانةوة (كة هصندصكيان خؤازياري يةكساني لة هةموو بؤارصك دا و  خؤدموختاري بؤ ئؤكراينن، و لة حالَصك دا هصندصكي ديكةيان خؤازياري دةولَةتي سةر بة خؤ بؤ ئؤكراينن) ناتوانصت كةسانصك زؤر لة دةوري خؤي كؤ بكاتةوة.

تصكؤشاني ئؤكؤاينيةكان بؤ رزطاري، لة لايةن ضيني دةرةبةطي روسيةي طةورة و لةهصستاني، و بورذوازي هةر دوو ميللةتةكةوة كةوتوةتة بةر دذايةتي كردن. كامة هصزي كؤمةلاَيةتي ية كة تؤاناي راوةستاني لة بةرانبةر ئةم ضينانة دا هةبصت؟ يةكةمين دةهةي سةدةي بيستةم بة كردةوة وةلاَمي ئةم ثرسيارةي داوةتةوة: ئةو هصزة، تةنيا ضيني كرصكارة كة لايةني ديمؤكراتيكي جوتياران لة ثشت سةري خؤيةوة ريز دةكات. ئاغاي يؤركويض بةم جؤرة تصكؤشانة بؤ ثصك هصناني ثرذ و بلاَوي و لة ئاكام دا لاواز كردني هصزة ديمؤكراتة راستة قينةكان، نة تةنيا دذي بةرذةوةنديةكاني ديمؤكراسي بة طشتية، بةلَكوو هةر وةها بة بةرذةوةنديةكاني ولاَتةكةي خؤي، ئؤكراين خةيانةت دةكات.

بة ثراتيكي يةكطرتووانةي ثرؤلصتارياي ئؤكرايني و روسيةي طةورة، ئؤكراينصكي ئازاد دةتوانصت بصتة ئاراوة. بة بص ئةم يةكطرتووية ، بةدي هاتني ئةم ئةمرة بة كردةوة دةرناصةت. بةلاَم ماركسيستةكان خؤيان لة ضوار ضصوةي نةزةراتي ميللي بورذوازي دا نابةستنةوة. بؤ ضةند دةهة طةشةكردنصكي ئاشكرا لة بؤاري ئابوري زؤر بة خصرايي لة باشور دا، واتة لة ئؤكراين لة ئارا دا بووة، كة سةدان هةزار كةس جوتيار و كرصكار لة روسيةي طةورةوة لة مةزراكاني سةرمايةداري، كانةكان و لة شارةكان دا بة خؤيةوة ثةيوةست كردووة، "ثةيوةست بووني" ثرؤلصتارياي ئؤكراين و روسيةي طةورة لةم ئاستة دا – راستي يةكي حاشا هةلَنةطرانةية و ئةم راستية بة بص طومان ثصشكةوتن خؤازانةية. سةرمايةداري لة حالَي ئةوةداية ثرؤلصتارياي زيندوو و روو لة ثصشةوة كة هةل و مةرجي ذياني بة شصوةيةكي دياري كراو سنورةكاني زصهنيةتي ميللي ئؤكرايني و روسييةي طةورة، لة بةر ثص خؤي لا دةبات، و جصنشيني خةلَكي لادص دانيشتووي روسية (موذيك) و موحافصزةكار و نةزاني ناؤضة دةست لص نةدراوةكاني ئؤكراين و  يا روسيةي طةورة دةكات. تةنانةت ئةطةر ثصمان وابصت لة كاتي خؤي دا، سنورصكي دةولَةتي لة نصوان روسيةي طةورة و ئؤكراين دا بصتة ئاراوة، سروشت لة روانطةي مصذوي روو لة طةشةي "ثةيوةست بوون" كرصكاراني روسيةي طةورة و ئؤكراين بة يةكترةوة بةو رادةية حاشا هةلَ نةطرة كة سروشتي روو لة طةشةي تصكةلَ بووني ميللةتان لة ئةمريكا- بة هةر رادةصةك ئؤكراين و روسيةي طةورة ئازادي زؤرتر بة خؤصانةوة ببينن طةشةكردني سةرمايةداري لة ئاستصكي بةر بلاَو دا بة خصرايةكي زؤرترةوة دةرواتة ثصش و ئةمة بة نؤبةي خؤي بة شصوةيةكي زؤر بة هصزتر كرصكاران، جةماوةري كرصكاري هةموو ميللةتان و ناوضةكاني دةلَةتي و هةموو دةولَة’تة دراوسص صةكان (تةنانةت كة روسية ببصت بة دراوسص ئؤكراين) بة شارةكان، كانةكان و شوصنة سةنعةتيةكان ثةيوةست دةكات.

ئاغاي يؤركويض، كاتصك كة ثةيوةندي و تصكةلاَو بوون وثةيوةست بووني ثرؤلصتارياي دوو ميللةت، دةتوانصت بصتة هؤص بة دةست هصناني قازانجصك، لة بةر سةركةوتني كورت ماوةي مةسةلةي ميللي ئؤكراين لة بةر ضاوي ناطرصت، لصرة دا تةواوةن وةكوو بورذواصةك هةلَس و كةوت دةكات، تازة وةكوو بورذواصةكي بةر ضاو تةنط، بير كورت و نةزان بة ماناي يةك فيليستيةن. ناسيوناليزمة بورذواكان دةلَصن مةسةلةي ميللي لة ثلةي يةكةم و مةسةلةي ثرؤلصتاريا لة ثلةي دووهةم دا قةراري طرتووة، يؤركويضةكان، دؤنصستصفةكان و ئةوانةي تر كة خؤيان بة ماركسيست ناؤ لص دةبةن بة شوصن ئةمانة دا ئةم وتانة دووثات دةكةنةوة.

ئيمة دةلَصين مةسةلةي ثرؤلصتاريا دةبص لة ثلةي يةكةم دا قةرار بطرصت، ضونكة نة تةنيا بةرذةوةنديةكاني بةردةوام و بناغةيي كرصكاران و بةشةري يةت، بةلَكوو قازانجي ديمؤكراسيش دةثارصزصت، بة بص ديمؤكراسي نة ئؤكراينصكي خؤدمؤختار دةتوانص هةبصت و نة ئؤكراينصكي سةر بة خؤ.

 لايةنصكي تر لة فاكت و بةلَطة هصنانةوةي ئاغاي يؤركويض، كة بة شصوةيةكي سةير و عةجاصةب ثراؤ ثر لة "نؤكاتي ثر بايةخي ميللي طةرايانة" بريتي لة: بة باوةري ناؤ براؤ كةمينةصةك لة كرصكاراني ئؤكرايني لة مةسةلةي ميللي تصطةيشتوون.، "زؤرينةي كرصكاران هصشتا لة ذصر كاريطةري فةرهةنطي روسية دان". كاتصك كة قسة لة ثرؤلصتاريا دةكرصت، فةرهةنطي ئؤكرايني لة بةرانبةر فةرهةنطي روسيةي طةورة دا بة شصوةيةكي طشتي دانان، خةيانةت بة بةرذةوةنديةكاني ثرؤلصتارياية بة هؤص بةرذةوةنديةكاني ناسيؤناليزمي بورذواي يةوة.

ئيمة روو لة هةموو ناسيؤناليزمصك – و سؤسياليستةكان دةلصين كة لة نصوان هةر ميللةتصكي ثصشكةوتوو دا دوو ميللةت بوونيان هةية، و هةر وةها لة نصوان هةرفةرهةنطصكي ميللي دا دوو فةرهةنطي ميللي هةية. فةرهةنطي روسيةي طةورةي ثؤريش كويضةكان، طؤضصفةكان و ئيسترؤ وةكانمان هةية – بةلاَم هةر وةها فةرهةنطي روسيةي طةورة كة لة ناوي ضصرنصش فصسكي و ثؤل خانؤف دا خؤي دةبينصتةوة بووني هةية. هةر ئةم دوو جؤرة فةرهةنطة لة ئؤكراين، ئالَمان، فةرانسة، ئينطلصستان و لة نصوان يةهوديةكان و هيتر دا بةؤ شصوةية لة ئاراداية. ئةطةر زؤرينةي كرصكارني ئؤكراين لة ذصر كاريطةري فةرهةنطي روسيةي طةورةدان،  ئةوةش دةزانين كة بة بص ئةم لا و ئةولا باوةري ديمؤكراسي و سؤسيال ديمؤكراسي روسيةي طةورة هاوشان لةطةلَ فةرهةنطي رؤحاني يةت و بورذوازي روسيةي طةورة هةنطاو دةنصت. لة مل ملانص لةطةلَ ئةوةي ئاخري "فةرهةنط"، ماركسيستي ئؤكرايني لة جؤري يةكةم دةخاتة بةر سةرنجي خؤي و بة كرصكاران دةلَصت: "ئيمة دةبص لة هةر دةرفةتصك بؤ ثصك هصناني ثةيوةندي لةطةلَ كرصكاران لة بؤاري ضينايةتي و ثصطةيشتوي روسيةي طةورة، لةطةلَ ئةدةبياتيان و باوةرةكانيان  بة طةرم و طوري يةوة بةرةو روو بينةوة،  وةري بطرين، بة كاري بصنين و طةشةي ثص بدةين.،بةرذةوةندية بناغةيةكاني بزوتنةوةي ضينايةتي كرصكاراني ئؤكراين و روسيةي طةورة هةر دووكيان ئةمة دةخؤازن."

ئةطةر ماركسيستصكي ئؤكرايني رصطا بة خؤص بدات كة تا ئةو رادةية لة ذصر كاريطةري رق و نةفرةتي تةواوةن مةشروع و سروشتي  كة لة ستةمطةراني روسية هةيةتي، تةنانةت تؤسقالَصك لةم نةفرةتةي (ئةطةر تةنيا هةستي نامؤيش بصت)، رووي لة فةرهةنطي ثرؤلصتصري و مةسةلةي ثرؤلصتيري كرصكاران روسيةي طةورة بكات و بةرةو ئةواني بطؤازصتةوة، ضيتر ئةم ماركسيستة كةوتووةتة طةنكاوي ناسيؤناليزمي بورذوازي يةوة. و هةر بةم شصوةية "ئةطةر ماركسيستةكاني روسيةي طةورة تةنانةت بؤ ضركة ساتصك لة داواكاري يةكساني، لة هةموو بؤارةكان دا بؤ ئؤكراينيةكان، ويا مافي ئةوان لة ثصك هصناني دةولَ’تصكي سةر بة خؤ ضاؤ ثؤشي بكةن، نة تةنيا لةطةنكاوي ناسيؤناليزمي بورذوازي دا، بةلَكوو هةر وةها لة طةنكاوي ناسيؤناليزمي تاقمة رةشةكان (بلةك هاندرصد) دا دةخنكصن.

كرصكاراني روسيةي طةورة لةطةلَ كرصكاراني ئؤكرايني دةبص ثصكةوة لة هةلَسوران و ضالاكي دا بن و هةتا كاتصك كة لة دةولَةتصكي دياري كراو دا ذيان بة سةر دةبةن، لة نزيكترين يةك طرتويي و يةك ريزي رصكخراوةيي بؤ بةدةست هصناني فةرهةنطي موشتةرةك يا نصو نةتةوةيي بزوتنةوةي ثرؤلصتصري هةنطاو هةلَصنن، و بة نيسبةت مةسةلةي هةلَ بذاردني زمانصك كة بؤ تةبليغات بة كاري دصنن وةردة كاريةكاني "بة تةنيا مةحةلي يا ميللي" بووني ئةم زمانة تةبلصغي ية سةبر و تاقةت لة خؤ نيشان بدةن. ئةم خؤاستة برياري ماركسيستة. ثشتيواني لة جياكردنةوةي كرصكاراني ميللةتصك لة ميللةتصكي تر و هةموو هصرشةكان كة دةكرصتة سةر "ثةيوةست بووني ماركسيستي، يا (تا ئةو جصطاية كة مةبةست ثرؤلصتارياية) هةولَ و تصكؤشان بؤ داناني فةرهةنطصكي ميللي بة ماناي طشتي لة بةرانبةر فةرهةنطصكي ميللي ديكة كة يةك دةست بوون و طشتي بووني ئةو فةرهةنطة كة باسي لصيةوة دةكرصت..... هةولَ و تةقةلاصةكة لة لايةن ناسيؤناليزمي بورذوازيةوة، كة رصكخستني خةباتصكي نةسرةوتوو لة دذي، ئةركصكص بنةرةتي سةر شاني ئيمةية.

 

كؤتايي بةشي سصهةم

و:لة فارسيةوة. لوقمان طةلةداري

 

مالثةري ئاسؤي شؤرش